02 (98), Փետրվար, 2017Համարի հրավիրված խմբագիր՝ Զարուհի Հովհաննիսյան

Գենդերային բռնությունը՝ որպես  բռնության մշակույթի արտահայտություն և կառուցվածքային բռնության դրսևորում


Զարուհի ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Հրապարակախոս, իրավապաշտպան
Երևան

 

Ներդաշնակ, հավասար  և մարդու իրավունքների ու պահանջմունքների իրացման համար բարենպաստ միջավայրի  ձևավորումը մարդկության առաջադեմ հատվածի ձգտումն ու պայքարն է։ Այդ պատկերացումներն ամփոփվել են մարդաբանների ու փիլիսոփայական մտքի կրողների աշխատություններում ու առավել խորացել ժամանակակից մտածողների հետազոտություններում։ Ժամանակակից հետազոտական միտքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել  ներդաշնակության ձգտմանը խոչընդոտող մշակութային հիմքերը, այն է՝ բռնության մշակույթը։  Ըստ նորվեգացի սոցիոլոգ Յոհան Գալթունգի[1] ՝«Մշակութային բռնություն» ասելով նկատի ունենք մշակույթի՝  կրոնով ու գաղափարախոսությամբ, լեզվով ու արվեստով, գիտություններով ներկայացվող խորհրդանշական ոլորտի այն հայեցակետերը, որոնք կարող են օգտագործվել ուղղակի կամ կառուցվածքային բռնությունն արդարացնելու կամ լեգիտիմացնելու համար։ Ամեն քայլափոխի հանդիպող  խաչերն ու մահիկները, դրոշները, օրհներգերն ու զինվորական շքերթները, առաջնորդների դիմանկարները, բոցավառ  ճառերն ու ցուցապաստառները։  …>>>

Հաջողված քարոզչություն՝ ընդդեմ  ընտանեկան բռնության մասին օրենքի


Աննա
ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Վերլուծաբան
Երևան

 

Իրավապահ մարմինների պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ Հայաստանում ընտանեկան բռնության դեպքերը շատանում են: ՀՀ-ում ամեն 6-րդ սպանությունը կամ ընդհանուր սպանությունների 17 %-ը կատարվում է ընտանեկան բռնության արդյունքում: 2016-ին Հայաստանում գրանցվել է ընտանեկան բռնության հետևանքով կանանց մահվան 14 դեպք:  Ոստիկանության տվյալներով 2016-ի առաջին 10 ամիսներին գրանցվել է ընտանեկան բռնության 563 դեպք, որից 115-ի առնչությամբ հարուցվել է քրեական գործ, դրանցից 34-ը ուղարկվել է դատարան, 81-ը՝ կարճվել։ Կենակցի կողմից կնոջ ծեծի 3 դեպք է գրանցվել, ամուսնու կողմից կնոջ նկատմամբ բռնության 367 դեպք, կնոջ կողմից ամուսնու նկատմամբ՝ 9 դեպք, ծնողի կողմից երեխայի նկատմամբ՝ 47 դեպք, երեխայի կողմից ծնողի նկատմամբ՝ 67 դեպք: Հասարակական կառույցների թեժ գծերի ստացած զանգերն անցնում են մի քանի հազարը։ Այս ցուցանիշներն  ամենևին էլ հուսադրող չեն, սակայն Հայաստանը չի շտապում ընդունել «Ընտանեկան բռնության կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի մասին» օրենքը: Ինչու՞։ …>>>

Ընտանեկան բռնության իրավական հասկացության ծագումն ու զարգացումը*

 

Արման ՂԱՐԻԲՅԱՆ
Անկախ լրագրող
Երևան

 

Վերջին տարիներին Հայաստանում ընտանեկան բռնության վերաբերյալ հատուկ օրենսդրություն ունենալու անհրաժեշտության մասին քննարկումներն  ակտիվացել են: Հավանաբար, Հայաստանն առաջիկայում կունենա այս դաշտը կարգավորող առանձին օրենք: Նախքան ներպետական օրենսդրական դաշտի վերլուծությանն անցնելը՝ անհրաժեշտ է իմանալ, թե ինչպես է ընտանեկան բռնություն հասկացությունը մուտք գործել իրավական դաշտ և զարգացման ինչպիսի ընթացք է ապրել:   …>>>

Այնուամենայնիվ, ինչու՞ է կարևոր ընտանեկան բռնության մասին օրենքի ընդունումը ՀՀ-ում

Կամ՝ 6 միֆ, որ լսել եք ընտանեկան բռնությունը կարգավորող օրենքի մասին

 

Մարիա ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ
Հետազոտող
Երևան

 

2007 թվականից` ընտանեկան բռնությունը հասցեագրող  առաջին օրենքի նախագծի ներկայացումից, 10 տարի  անց էլ  կանանց իրավունքների դիսկուրսը ՀՀ-ում դեռևս տարածվում է հենց այդ օրինագծի ընդունման կարևորության շրջանակներում:  2016 թվականին, ինչպես և նախորդ տարիներին, ՄԱԿ-ի Կանանց նկատմամբ խտրականության վերացման կոմիտեն (այսուհետ ԿՆԽՎ կոմիտե) CEDAW/C/ARM/CO/5-6 ( para 17 a և b) հանձնարականով կրկին շեշտել է օրենքի ընդունման անհրաժեշտությունը: Սակայն վերջին տարիներին ականատես ենք լինում մի տխուր իրականության. հայաստանաբնակ  60%-ից[1] ավելի կանանց  իրավունքների պաշտպանության համար անհրաժեշտ իրավական կարգավորման խնդիրը  ոչ միայն անտեսվում է պետության կողմից, այլև ՀՀ-ում գործող մի շարք կազմակերպություններ միջոցներ ու ջանքեր չեն խնայում հասարակությանը մոլորեցնող ու ստահոդ տեղեկություններով խոչընդոտելու ընտանեկան բռնության մասին օրենքի ընդունումը։ Ավելին, ընտանեկան բռնության  դեմ պայքարը որակվում է  մինչև իսկ «ազգային դավաճանություն»՝  հասարակությանը ներարկելով անհիմն միֆեր այդ հարաբերությունների ու դրանք կարգավորող օրինագծի ու ձեռնարկված միջոցառումների վերաբերյալ։ Մինչդեռ Կոալիցիայի կողմից 2010-2016 թվականերին դիտարկված ընտանեկան բռնության ենթարկված կանանց  դատական գործերի վերլուծության[2] արդյունքները արտածում են այլ իրականություն, որի շրջանակում էլ կդիտարկենք շրջանառվող միֆերը։

…>>>

Կնասպանությունը Հայաստանում. լուռ համաճարակ

 

Անի ՃԻԼՈԶԵԱՆ
Հետազոտող
Երևան

 

Գենդերային հիմքով սպանությունները կանանց նկատմամբ բռնության առավել ծայրահեղ դրսևուրումներն են և կանանց` կյանքի, մարդասիրական վերաբերմունքի, անձնական ազատության և խտրականության բացառման իրավունքների կոպիտ խախտում [1]։ Մինչ  տղամարդկանց համար ամենամեծ վտանգը հասարակական վայրերում մեկ այլ տղամարդու կողմից ֆիզիկական բռնության ենթարկվելը կամ սպանվելն է, կանանց նկատմամբ բռնությունը հիմնականում տեղի է ունենում իրենց զուգընկեր տղամարդկանց կամ ընտանիքի անդամների մողմից ոչ հանրային վայրերում և, որպես կանոն, ներառում է շարունակական նվաստացումներ տանը, սպառնալիքներ կամ ահաբեկում, դաժան վերաբերմունք և խոշտանգումներ, սեռական բռնություն, ինչպես նաև իշխանության բաշխման ծայրահեղ անհամամասնություն[2]:   …>>>

Լռության մեջ պատսպարված իշխանություն,  նորմեր և ընտանեկան բռնություն կանանց միջև

Աննա ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
Ֆեմինիստ ակտիվիստ և հետազատող
Երևան

 

 

Հետերոսեքսուալ պայքարից անդին

Տարբեր երկրներում ֆեմինիստական խմբերից և կանանց իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող կառույցներից տասնամյակներ պահանջվեցին կանանց նկատմամբ բռնության առկայության ու ծավալների մասինգիտակցություն ձևավորվելու համար[1]: Հայաստանում զանգվածային լրատվական միջոցները 2010 թվականից՝ 20-ամյա Զարուհի Պետրոսյանի դաժան սպանությունից հետո միայն սկսեցին աստիճանաբար լուսաբանել ընտանեկան բռնության դեպքերը՝ հասարակության լայն շրջանակներին իրազեկելով խնդրի առկայության, լրջության ու անպատժելիության մակարդակի մասին: …>>>

Պատերազմի հավասարեցնող արդյո՞ւնք, թե՞ մերիտոկրատիա

Գենդերային դերերի վերափոխումը և ընտանեկան բռնությունը հակամարտության գոտում

 

Նոնա ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ
Ստենֆորդի համալսարան
Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ

 

Բնաբան. Առյուծն առյուծ է, կարևոր չէ՝ էգ, թե որձ…

Միջնադարյան «Սասնա ծռեր» հայկական դյուցազներգությունից

Սույն էսսեում ես կջանամ հաստատել որոշ ոչ ակնհայտ կապեր կանանց քաղաքական ակտիվության, ռազմական հակամարտության գոտում գենդերային դերերի վերափոխման և ընտանեկան բռնության միջև։ Դրանում անդրադարձ է կատարվում հայության քաղաքական կյանքի առնվազն մի քանի փոխհատվող հատվածներին՝ Հայաստանին, Ղարաբաղին և վերջիններիս տեղային քաղաքական միավորներին՝ մարզերին և շրջաններին։ Հիշյալ հատվածներում կանանց քաղաքական իրավունքներին առնչվող իրավիճակը, պարզորեն նկարագրելու դեպքում, բնութագրվում է որպես վատ, շատ վատ և անտանելի։[1] …>>>

Ընտանեկան բռնությունն էկրանից

Ինչպես են հայկական հեռուստասերիալները պատկերում ընտանեկան բռնությունը

Կանանց նկատմամբ բոլոր տեսակի խտրականությունների և բռնությունների վերացումը դարձել է միջազգային հանրության ու միջազգային քաղաքականության ամենաարդիական խնդիրներից մեկը: Այդ են վկայում «Կանանց նկատմամբ բոլոր տեսակի բռնությունների վերացման» մասին կոնվենցիան ու դրան միացած մի քանի տասնյակ պետությունները, ՄԱԿ-ի քաղաքականության առաջնահերթություններում «Կանանց ու տղամարդկանց հավասարության» ընդգրկումը և մի շարք այլ միջոցառումներ: Միաժամանակ, կոնվենցիաներով և հռչակագրերով պայմանավորված, ողջ աշխարհում մի շարք միջոցառումներ են իրականացվում դրանց մեջ ամրագրված նպատակներին հասնելու համար: Նախատեսվող միջոցառումների ու բարեփոխումների մեջ զգալի կշիռ են կազմում «մեդիային» վերաբերող բարեփոխումները՝ հաշվի առնելով վերջինիս ունեցած հսկայական ազդեցությունը հասարակության աշխարհընկալման վրա: Եվ պատահական չէ, որ այս համատեքստում ուշադրություն է դարձվում մեդիայում սեքսիզմի, կանանց նկատմամբ խտրականության և գենդերային բռնության նվազեցմանը: …>>>

Աղջիկները՝ հոգատար ու լալկան, տղաները՝ չարաճճի ու համարձակ

Գենդերային դերերը դասագրքերում

 

Ռուզաննա  Ծատուրյան
Հետազոտող
Երևան

Հայաստանի Հանրապետությունը պաշտոնապես հայտարարել է գենդերային հավասարությանն ուղղված պետական քաղաքականության  իրականացման մասին: Հայաստանում ընդունված գենդերային ոլորտի իրավական տարբեր փաստաթղթերը՝ միջազգային կոնվենցիաներ, օրենքներ, հայեցակարգեր, ռազմավարական և ազգային ծրագրեր[1] թիրախավորում են նաև կրթության ոլորտը՝ որպես գենդերային էգալիտար պատկերացումների հաստատմանն ուղղված կարևոր հարթակ: Այս առումով առանձնանում է հատկապես դասագրքերի ազդեցությունը՝ որպես անցումային հասարակությունների համար կարևորվող հնից նորի անցման գործընթացի յուրօրինակ լակմուս: Սովորողները դասագրքերի հետ ամենօրյա շփման արդյունքում յուրացնում են դրանցում ներկայացված պատկերներն ու հասկացությունները, քանի որ դասագրքերը, որպես օրինականացված «գիտելիք» սահմանում են «հասարակության կանոնները, ինչպես նաև համակեցության նորմերը»[2]: Տարրական դպրոցի դասագրքերն այս իմաստով համարվում են կարևոր սոցիալիզացիայի գործիք: Հատկապես Հայաստանի նման կենտրոնացված կրթական համակարգի պայմաններում, աշակերտները դասաժամանակի ընթացքում հիմնականում օգտագործում են դասագիրք և «ուսուցիչներն իրենց կրթական ցուցումները կառուցում են՝ հիմնվելով դասագրքի վրա»:[3]Փորձագետներն արձանագրում են, որ լավ դասագիրքը պետք է զերծ լինի գենդերային կարծրատիպերից, քանի որ այն առնչվում է երեխայի՝ սովորողի հնարավորությունների և ցանկությունների կառուցարկման գործընթացին: …>>>

Ինչպե՞ս է ազդելու Ռուսաստանում ընտանեկան բռնության ապաքրեականացումը հետխորհրդային տարածության վրա

Անտոն ԵՎՍՏՐԱՏՈՎ
Քաղաքական վերլուծաբան
Վորոնեժ

Պետական Դումայում երեք ընթերցում անցած ու Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ստորագրած՝ ընտանեկան բռնության ապաքրեականացման մասին օրենքը ռուսաստանյան սոցիալական իրողությունների վրա ազդելուց բացի կարող է անդրադառնալ նաև ողջ հետխորհրդային տարածությունում առկա իրավիճակի վրա։ Ռուսաստանյան օրենսդրության մեջ կատարված փոփոխությունների համաձայն՝ առողջությանը վնաս չհասցրած ընտանեկան բռնությունները քրեական հանցագործություններից վերաորակվում են որպես վարչականներ։ Ուշագրավ է, որ մերժվել է անգամ հղի կանանց ծեծի ենթարկելու դեպքերի քրեականացումը։ …>>>