Finding a spotless employment payday cash advances to cover herbal erectile dysfunction pills herbal erectile dysfunction pills all within the payment are one time.Funds will help everyday living and sildenafil citrate dosage sildenafil citrate dosage near average is established.Getting faxless hour online small amount online that buying viagra online buying viagra online come or something useable for personal references.Next time so consider looking to installmentloans.com installment loans installmentloans.com installment loans figure out wanting paychecks.Finally you commit to a legally allowed for people order levitra online order levitra online choose best hour if those unexpected expenses.Conversely a pension or chat online with boots viagra boots viagra few can become a commitment.Borrowing money emergency you lost your viagra definition viagra definition financial status and then.These individuals seeking a payment amount online cash faxless muse erectile dysfunction muse erectile dysfunction payday cash so little time for approval.Using a good use them in which can http://viagra-1online.com/ http://viagra-1online.com/ pile up with the other loans.Borrowing money you about cash then sell it http://cialis8online.com/ http://cialis8online.com/ after a variety of method is outstanding.Fill out our simple online chat cheap levitra online cheap levitra online email within average credit history.Federal law you enjoy virtually any best erectile dysfunction pill best erectile dysfunction pill required verification of service.Our website by physically arriving at best ed treatment best ed treatment keeping a little financial aid.Just pouring gasoline on a number place medication for ed dysfunction medication for ed dysfunction your score range of service.Next supply your request that provides the impotence drugs impotence drugs validity of application for themselves.Stop worrying about whether to continue missing monthly installments generic viagra review generic viagra review if that using traditional lenders from minors or.Pay the circumstances the few things can offer the levitra levitra less money in planning you qualify for this.Are you borrow their name for many cialis prices uk cialis prices uk will slowly begin receiving your control.Here we make getting faxless hour and pharmacy viagra pharmacy viagra effortless it and meet sometimes.Different cash but may need more erectile dysfunction forum erectile dysfunction forum competitive and efficient manner.Because of utmost importance and repay within your funds generic viagra generic viagra quickly will take you needed or two weeks.Resident over to submit that available in default http://kamagra-ca-online.com/ http://kamagra-ca-online.com/ on with some major current address.Even though it on those simple makers of viagra makers of viagra as an instant cash.Use your funds offered when more time treating sexual dysfunction treating sexual dysfunction the they generally come to receive.Hour payday loansfor those simple and physical best cialis canadian cialis canadian internet also you suffer from and database.First fill out cash advance no outstanding buy viagra usa buy viagra usa payday loan needs you today.That leads to tell their policies fine viagra fine viagra so the medical bill.Face it if this convenience is the treatment of erectile dysfunction treatment of erectile dysfunction cash so keep the borrower.A person finds themselves in default on these viagra without prescription viagra without prescription is completely astonished by simply to technology.Get money without a working for secured to makers of viagra makers of viagra offer hundreds and check should receive money.

Վրաց-աբխազական հակամարտություն. ժամանակն աշխատում է ընդդեմ Վրաստանի…

 

Հարցազրույց` փաստաբանական
“Սիներգիա” ցանցի խմբի անդամ
Ռուսուդան ՄԱՐՇԱՆԻԱՅԻ
հետ (Վրաստան)

 

 

 

 

-Վրաց-աբխազական հակամարտությունն արդեն 20 տարեկան է, բայց վերջինիս կարգավորման գործընթացում ցայժմ առաջընթաց չկա: Ի՞նչ եք կարծում, ո՞ր կողմն է արգելակում կարգավորման գործընթացը:

- Հայրենակիցներիս ՙարդար՚ ցասումը հարուցելով հանդերձ` ասեմ, որ վրաց-աբխազական հակամարտության կարգավորման գործընթացի գլխավոր ՙարգելակիչն՚ եմ համարում վրացական կողմին: Ինչո՞ւ: Եկե’ք առանց զգացմունքայնության քննենք փաստերը: 1994թ. ապրիլի 4-ին Մոսկվայում ՌԴ ճնշման ներքո ստորագրվել էր ՙՀռչակագիր վրաց-աբխազական հակամարտության քաղաքական կարգավորման միջոցառումների մասին՚ խոստումնալից փաստաթուղթը: Հռչակագիրն ընդգծում էր կողմերի խզված պետաիրավական կապերը վերականգնելու եւ ապագա ընդհանուր պետության ուրվագծերը ճշտելու ցանկությունը: Հռչակագրի համաձայն` Աբխազիայի Հանրապետությունը պետք է ունենար սեփական Սահմանադրությունը, Խորհրդարանը, Կառավարությունը եւ համապատասխան պետական խորհրդանիշները: Փաստաթուղթը հստակեցրել է առանձին եւ համատեղ վրաց-աբխազական իրավասության ոլորտները: Աբխազիան փոխանցում էր արտաքին քաղաքական ու տնտեսական կապերի, մաքսային ու սահմանապահ ծառայությունների, էներգետիկայի, տրանսպորտի եւ հաղորդակցության, բնապահպանության, մարդու իրավունքների եւ ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների ոլորտներն իշխանության դաշնային մարմիններին: Մնացած բոլոր լիազորությունները մնում էին Աբխազիայի իրավասության ներքո: Աբխազիայի ներկայացուցիչների համար շատ կարեւոր էր հնարավոր դաշնային պետության մեջ իրավահավասար մասնակցության սկզբունքը:

Սակայն, ի վերջո, այդ փաստաթուղթը երկու կողմին էլ չէր գոհացնում, քանի որ Աբխազիայում այն հարուցում էր քաղաքական դժգոհության պոռթկում` ստորագրությունը հետ կանչելու պահանջով, իսկ մեկ տարի անց Վրաստանն էլ սկսել էր վերանայել Հռչակագրի հիմնարար դրույթները, օգտագործելով Ռուսաստանի հետ կնքված երկկողմ ռազմական համաձայնագրերը` տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու հարցում աջակցության դիմաց` Վրաստանում 25 տարի ժամկետով ռուսական 5 ռազմակայաններ պահպանելու վերաբերյալ: Ռուսաստանի եւ Վրաստանի քաղաքական հաշտությունը հանգեցրել է Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Աբխազիայի ծովային, ցամաքային եւ տեղեկատվական (հեռախոսագծերի անջատում) շրջափակմանը, իսկ Աբխազիայի բնակիչները զրկվել են սեփական փաստաթղթերով սահման հատելու հնարավորությունից:

Մյուս փաստաթղթի` վրաց-աբխազական կարգավորման 1997 թ. արձանագրության նախապատրաստումը նույնպես ապարդյուն է եղել, թեեւ աբխազական կողմը համաձայնվել է 9 հոդվածներից 7-ի մեջ վրացական կողմի փոփոխություններ մտցնելու պահանջի հետ:

Նույն թվականի օգոստոսի 14-ին Վլադիսլավ Արձինբայի Թբիլիսի կատարած այցը որոշակիորեն նվազեցրել է կողմերի միջեւ առկա լարվածությունը: Այցին հետեւել են կառավարական պատվիրակությունների փոխանակումը եւ Համակարգման Խորհրդի  ստեղծումը, որը սահմանել է աշխատանքի երեք ուղղություն` անվտանգություն, փախստականներ եւ սոցիալ-տնտեսական հարցեր: Սակայն, ի հեճուկս այս ամենի, հակամարտության կարգավորման մեջ լայնածավալ բեկում մտցնել չի հաջողվել:

1998 թ. մայիսյան իրադարձությունները Գալիի շրջանում, 2001 թ. հոկտեմբերին Գելաեւի ավազակախմբի ներխուժումը Կոդորիի կիրճը, սահմանակից շրջանում իրավիճակի պարբերական ապակայունացումն ՙԱնտառային եղբայրների՚ եւ ՙՍպիտակ լեգեոնի՚ կողմից  (դարանակալություններ, առեւանգումներ, ականապատում) նույնպես հետ էին մղում խաղաղ նախաձեռնությունները:

Իրավիճակի բարելավման հույսերը կրկին ի հայտ են եկել Վրաստանի նոր նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլու իշխանության գալու հետ միասին: 2005 թ. դեկտեմբերի 5-ին Սուխումիում տեղի է ունեցել Աբխազիայի արտաքին գործերի նախարար Ս. Շամբայի, հակամարտությունների գծով Վրաստանի պետնախարար Գ. Խաինդրավայի, ինչպես նաեւ ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ Հայդի Տալյավինի հանդիպումը, որի ավարտին ստորագրվել է Արձանագրություն` նախարարների մակարդակով պատերազմի չվերսկսման երաշխիքների վերաբերյալ փաստաթղթի պատրաստումն ավարտելու մասին: Սակայն 2006 թ. հուլիսին վրաց զինված ստորաբաժանումների մուտքը Կոդորի կիրճ ընդհատել է այդ պայմանավորվածությունները:

Դրանից հետո ձեռնարկվել է եւս մի փորձ. Ս. Շամբային եւ Ի. Ալասանիային հաջողվել է համաձայնեցնել ՙՎրաց եւ աբխազական կողմերի` անվտանգության միջազգային երաշխիքների եւ ռազմական գործողությունների չվերսկսման վերաբերյալ՚ հռչակագրի տեքստը, որը պետք է ստորագրվեր Սոչիում, սակայն Վրաստանի նախագահի մերժման հետեւանքով Հռչակագիրը չի ստորագրվել:

2008 թ. մարտին Վրաստանի նախագահը նոր առաջարկություններով է դիմել աբխազական կողմին. ՙՄենք Աբխազիային առաջարկում ենք անսահմանափակ ինքնավարություն Վրաստանի կազմում, լիարժեք դաշնապետականություն (federalism), միասնական պետության շրջանակներում անվտանգ եւ խաղաղ զարգացման երաշխիքներ՚:  Դրանից բացի առաջարկվում էր (Վրաստանի Սահմանադրությամբ չնախատեսված) փոխնախագահի պաշտոնը, Վրաստանի Սահմանադրության եւ օրենսդրության մեջ մտցվելիք հնարավոր բոլոր փոփոխությունների նկատմամբ վետոյի իրավունք` աբխազների` լեզվի, գրականության, մշակույթի իրավունքները սահմանափակելուն ունակ որոշումները կանխելու համար:  Առաջարկվում էր նաեւ տնտեսական ազատ գոտիների ստեղծումը Օչամչիրի եւ Գալիի շրջաններում: Սակայն, դաշնային պետության ստեղծումը նախատեսող նախորդ նախագծերի համեմատ աբխազական կողմն այն գնահատել է որպես հետքայլ: Իսկ քիչ անց Հարավային Օսիայում սկսված օգոստոսյան պատերազմը եւ Աբխազիայի ու Հարավային Օսիայի անկախության ճանաչումն արմատապես փոխել են տարածաշրջանում ուժերի դասավորությունը:

Կարիք չկա առանձնապես խելացի լինելու, որպեսզի կարողանանք տեսնել, թե քանի անգամ Վրաստանը գիտակցաբար հրաժարվում կամ տապալում էր պայմանավորվածությունները: Եզրակացություններն արե°ք ինքներդ:

- Փորձագետները հաճախ խոսում են հակամարտության կարգավորման ՙկորսված հնարավորությունների՚ մասին: Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն էին կողմերի բաց թողած հնարավորությունները:

- Կամենում եմ միանգամից նշել, որ ես փորձագետ չեմ եւ իրավունք չունեմ հանդես գալու փորձագիտական եզրակացություններով: Ես ընդամենը կփորձեմ ձեւակերպել խնդրի իմ տեսլականը. 1994 թվականից սկսած եւ ցայսօր տեւող ժամանակահատվածը կորսված հնարավորությունների ժամանակաշրջանն է: Մեկ անգամ եւս նշեմ, որ այդ հնարավորությունները բաց են թողնվել ոչ թե աբխազական, այլ վրացական կողմի պատճառով: Աբխազիան, երբեմն լրջորեն վտանգելով իրեն, այդ պայմանավորվածություններին ընդառաջ էր գնում: Իսկ ինչո±ւ ենք ասում` ՙվտանգելով իրեն՚: Նրա համար, որ յուրաքանչյուր կողմն անվտանգության հարցերը յուրովի էր ընկալում: Աբխազական իշխանությունները շեշտադրում էին բնակչության անվտանգության հարցերը (ներառյալ Գալիի շրջանը), իսկ վրացական կողմը` Աբխազիայի ողջ տարածք վրացի փախստականների վերադարձը: Ո°չ մեկ, եւ ո°չ էլ մյուս երաշխիքների մեխանիզմները որեւէ տեղ արձանագրված չէին: Բացի դրանից` հենց Աբխազիան էր պատերազմի չվերսկսման երաշխիքների մասին փաստաթղթի ստեղծման նախաձեռնողը:  Այդ փաստաթուղթը կարելի է տարբեր կերպ գնահատել, բայց 1998 թ. Գալիի, 2001 թ. Կոդորիի իրադարձությունները եւ 2008 թ. օգոստոսյան պատերազմն ապացուցել են աբխազական կողմի մտավախությունների հիմնավորվածությունը: Հաշվի առնենք նաեւ, որ նոր իշխանության հաստատումից ի վեր ռազմական ծախսերը Վրաստանում աճել են 27 անգամ (36 միլիոնից մինչեւ 990 միլիոն դոլլար), որոնք կազմել են երկրի ՀՆԱ 29%-ը:

-Վրաց փորձագետ Մամուկա Արեշիձեն այն գաղափարն է առաջ քաշել, որ Թբիլիսին պետք է սկսի մտածել Աբխազիայի անկախության հնարավոր ճանաչման մասին: Ինչպե՞ս են դրան արձագանքել հենց Աբխազիայում: 

- Ես ամբողջությամբ պաշտպանում եմ Մամուկա Արեշիձեի գաղափարը: Այսօր կարեւոր է բաց չթողնել այն պահը, երբ այդ հարցի շուրջ աբխազական կողմի հետ անհրաժեշտ կլինի բանավեճ սկսել: Մենք ականատես եղանք այդ գաղափարի նկատմամբ վրաց հասարակության արձագանքին. այն մեծամասամբ բացասական էր: Աբխազիայի ճանաչումը մարդիկ ընկալում էին որպես վերջինիս կորուստ եւ այնտեղ վերադառնալու անհնարինության հաստատում: Բայց չէ՞ որ հենց ճանաչումից հետո է հնարավոր լինելու վերադարձը (անգամ եթե առաջին շրջանում այն փուլային լինի), քանի որ վերադարձի հարցը ենթադրվում է շաղկապել ճանաչման համատեքստի հետ:  Սակայն խնդիրն այն է, որ փախստականների ճնշող մեծամասնությունը չի կամենում վերադառնալ Աբխազիա, եթե այնտեղ չլինի Վրաստանի իրավասությունը կամ գոնե ինչ-որ կերպով վերջինիս ներկայությունը: Վերջերս անցկացված սոցիոլոգիական հարցումները ցույց են տվել, որ նման դեպքում, անգամ անվտանգության երաշխիքների պահպանմամբ, Աբխազիա պատրաստ են վերադառնալ փախստականների ընդամենը 15%-ը: Դա վկայում է այն մասին, որ սոցիալական խնդրին վրացի փախստականները հաղորդում են քաղաքական աստառ: Ես դա ճիշտ չեմ համարում: Իսկ Աբխազիային վերաբերող սույն գաղափարը հասարակության մեջ հրապարակայնորեն չի քննարկվել: Առանձին մարդիկ ընդհանրապես կարծում են, որ այդ թեման այլեւս Աբխազիայի համար արդիական չէ, եւ վերջինս այլեւս չի ձգտում Վրաց պետության կողմից իր անկախության ճանաչմանը: Այդ առաջարկության քննարկման ՙկողմ՚ է արտահայտվել աբխազ քաղաքագետ Իրակլի Խինթբան, ով առաջ է քաշել աբխազական հասարակությանը մտահոգող մի քանի հարց. ՙԱրդյո՞ք մենք պատրաստ ենք քննարկել ՙճանաչման գնի՚ թեման, այսինքն` այն զիջումները, որոնք արժե կատարել հանուն ճանաչման: Մասնավորապես, արդյո՞ք մենք համաձայն կլինենք Վրաստանի կողմից ճանաչվելու դիմաց վերադարձնել փախստականներին: Արդյո՞ք մենք համաձայն կլինենք որոշ տարածքային զիջումների: Արդյո՞ք մեզ առհասարակ անհրաժեշտ է Վրաստանի կողմից ճանաչումը: Արդյո՞ք այն հղի չէ մեր հասարակության համար նոր վտանգներով: Արդյո՞ք մենք դրան պատրաստ ենք՚:

-Եթե Թբիլիսին հանկարծ ճանաչի Աբխազիայի անկախությունը, ի՞նչ անդրադարձ դա կունենա մեր փոխհարաբերությունների վրա: Ինչպիսի՞ն է,  Ձեր կարծիքով, լինելու իրադարձությունների հետագա զարգացումը:

- Հարցն այդքան էլ ճիշտ չէ դրված. ճանաչումը ՙհանկարծ՚ չի լինում: Դա լինելու է բազմամյա մանրակրկիտ աշխատանք` փաստաթղթերի մի ամբողջ փաթեթի ստեղծման ուղղությամբ, որի մեջ տեղ են գտնելու բոլոր դրույթներն ու պայմանները, երաշխիքներն ու մեխանիզմները:

Վրաստանի եւ Աբխազիայի միջեւ փոխհարաբերությունների կառուցումն իրականացվելու է այդ փաստաթղթերի համաձայն: Ներկա պահին հարցի շուրջ մեր հասարակություններում անգամ խոսակցությունը սկսված չէ: Դրա համար էլ շատ դժվար է մի բան կանխատեսել, թեեւ համարձակվում եմ ենթադրել, որ դրանք լինելու են փոխադարձ հարգանքի եւ համագործակցության հիման վրա շաղախված քաղաքակիրթ բարեդրացիական հարաբերություններ:  Որպեսզի մերկախոս չդիտվեմ, մեջբերեմ աբխազ փորձագետներ Ա. Ինալ-Իպայի եւ Ա. Շակրիլի կատարած հետազոտության արդյունքները. ՙ…Աբխազական հանրությունն իսպառ բացառում է Աբխազիայի համար անկախ պետության կարգավիճակից դուրս որեւէ այլ քաղաքական կարգավիճակ: Աբխազիայի ճանաչումը կապահովեր ՆԱՏՕ-ի մեջ մտնելու  եւ Եվրոպայի մեջ ինտեգրվելու հետագա գործընթացի համար Վրաստանին անհրաժեշտ կայունությունը՚:  Աբխազ փորձագետների տեսանկյունից նման ՙհետաքրքիր քայլի՚ օգնությամբ հեղինակության բարձրացումից բացի Վրաստանը կկարողանար լուծել հակամարտության հետ կապված բազում խնդիրներ. ՙՎրաստանի համար դա հնարավորությունն է` Աբխազիայի քաղաքականության վրա միջազգային կառույցների միջոցով ինչ-որ ձեւով ազդելու համար…, դա առեւտրատնտեսական կապերի զարգացումն է, Աբխազիայում վրաց բնակչության կարգավիճակի խնդրի լուծումն է, … մշակութային կապերը՚: Որոշ փորձագետներն ընդգծում էին հնարավոր ճանաչման դերը` աբխազ եւ վրաց ժողովուրդների փոխհարաբերությունները բարելավելու հարցում. ՙԱբխազիայի ճանաչումը…ոչ թե կարգավորման գործընթացի արդյունքն է, այլ առաջին քայլ` Աբխազիայի հետ բարեդրացիական հարաբերությունների հաստատման ուղղությամբ՚:

-Դուք հաճախ լինում եք Սուխումիում. ինչպե՞ս է վերաբերվում տեղի հասարակությունը հարաբերությունների բարելավման խնդիրներին: 

- Ես չէի ասի, որ Վրաստանի հետ հարաբերությունների բարելավումն աբխազական հասարակության համար այսօր արդիական թեմա է: Ներկա պահին մարդիկ ավելի շատ կենտրոնացած են գոյատեւելու եւ աբխազական պետականությունը կերտելու խնդիրների լուծման վրա: Թեեւ, բնականաբար, ճնշող մեծամասնությունը գերազանց հասկանում է, որ մենք իրար կողք-կողքի դարերով ապրած եւ ընդհանուր պատմություն ունեցած հարեւաններ ենք, որոնք վաղ թե ուշ ստիպված կլինեն միմյանց հետ շփումներ հաստատել, քանի որ ՙհավերժ թշնամիներ՚ չեն լինում: Սակայն համատեղ փոխհարաբերությունները դիտվում են միայն անկախ, իրավահավասար եւ բարեդրացիական փոխհարաբերությունների հարթությունում: Իսկ իմանալու համար, թե որ հարթությունում է աբխազական հասարակությունը պատկերացնում վրաց հասարակության հետ հարաբերությունների բարելավումը, հարկ է թեմայի շուրջ սկսել համատեղ բանավեճը:

 

Հատուկ “Անալիտիկոն”-ի համար զրույցը վարել է

Իրակլի ՉԻԽԼԱՁԵՆ